Porównanie sektorów pod kątem dostępności dostawców

Dlaczego dostępność dostawców różni się między sektorami?

Polska Klasyfikacja Działalności wyróżnia 21 sektorów gospodarki. Gospodarkę potocznie dzieli się na trzy główne sektory: rolnictwo, przemysł i usługi; ich rozwój jest bezpośrednio skorelowany z sytuacją ekonomiczną kraju, a udział poszczególnych sektorów zmienia się wraz z rozwojem cywilizacyjnym.

Budownictwo bywa zaliczane do szeroko rozumianego przemysłu; w tym zestawieniu omawiamy je osobno, obok przemysłu i usług, a rolnictwo pozostaje poza nim.

Ta różnorodność sprawia, że ten sam zakup — np. usługi montażowe, transportu czy badań — ma w każdym sektorze inną bazę potencjalnych wykonawców.

Dostępność dostawców to kombinacja trzech elementów: liczby i specjalizacji podmiotów oferujących daną usługę lub materiał, dostępności wykwalifikowanych kadr, którymi dysponują, oraz gotowości do podjęcia zlecenia w wymaganym terminie.

Sama liczba dostawców nie przesądza o łatwym dostępie. W budownictwie szeroka baza dostawców materiałów może współistnieć z trudnościami w pozyskaniu ekip wykonawczych i kadr.

Jak oceniać dostępność dostawców w danym sektorze?

Praktyczne porównanie sektorów oprzyj na mierzalnych lub obserwowalnych kryteriach: liczbie i różnorodności dostawców na rynku lokalnym, dostępności wykwalifikowanych kadr, deklarowanym czasie realizacji, stabilności współpracy, wymaganych certyfikatach i uprawnieniach oraz zasięgu geograficznym.

Przy stabilności współpracy sprawdź, czy dostawca działa na rynku kilka lat, czy jest narażony na upadłość; przy zasięgu — czy obsługuje region, czy cały kraj.

Przy ocenie sektora czytaj sygnały ostrzegawcze: niedobór pracowników, fluktuację zatrudnienia, opóźnienia w realizacji i rosnące koszty.

Osobno śledź kondycję finansową potencjalnych dostawców. Ryzyko upadłości lub restrukturyzacji oznacza, że część z nich może zniknąć z rynku w trakcie realizacji umowy.

Budownictwo: dekoniunktura i niedobór wykonawców

Branża budowlana od dłuższego czasu zmaga się z dekoniunkturą i niepewnością, a cykl jest bardzo zmienny. Damian Kaźmierczak, członek zarządu Polskiego Związku Pracodawców Budownictwa, wskazuje, że od 20 lat na polskim rynku występuje duża fluktuacja — od bardzo wysokich szczytów do znaczących spadków. Na tle bardziej wypłaszczonego i stabilnego rynku niemieckiego rynek polski jest rozchwiany.

Zdaniem przedstawiciela branży taka sytuacja nie sprzyja inwestycjom. Weryfikacja projektów infrastrukturalnych sprawia, że nie inicjuje się nowych przetargów, a inwestycje się przeciągają.

Skutkiem trudnej sytuacji jest fala postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych: w jednym roku łącznie 638, a w następnym niewypłacalność może ogłosić nawet 1000 firm budowlanych.

Eksperci wskazują też na znaczny niedobór pracowników w branży. Do wyzwań dochodzą kwestie legislacyjne, m.in. wprowadzenie systemu SENT, oraz zmiany specyfiki zamówień i inwestycji finansowanych z KPO.

Ograniczona dostępność wykonawców daje o sobie znać w realizacji projektów — można napotkać trudności z dostępnością firm budowlanych, dlatego poszukiwania wykwalifikowanej ekipy warto rozpocząć odpowiednio wcześnie.

Niedobór fachowców przekłada się na wydłużanie terminów i wzrost kosztów.

Sam rynek materiałów może być jednak szeroki: w betonie towarowym działa ok. 1100 wytwórni obsługiwanych przez flotę ok. 3150 betonomieszarek. Ok. 600 producentów wytwarza do 26 mln m³ betonu rocznie, przy zatrudnieniu ok. 20 000 osób; kraj plasuje się w pierwszej piątce Unii Europejskiej pod względem wielkości produkcji.

Przemysł: dostępność uwarunkowana specjalizacją i certyfikacjami

Sektor przemysłowy obejmuje przemysł wydobywczy i przetwórczy; odpowiada za wytwarzanie wartości dodanej brutto. Do procesów definiujących ten sektor należą: wytwarzanie elementów spawanych, produkcja rur spawanych oraz wytwarzanie konstrukcji stalowych, a także badania nowo wykonanych elementów i oceny złączy spawanych.

Dostępność dostawców w przemyśle silnie zależy od kwalifikacji i certyfikacji personelu. Sektor musi się dostosowywać do zmian — m.in. certyfikacji personelu NDT, uzyskiwania dodatkowych kwalifikacji czy rozszerzenia certyfikatu wymaganego dla eksploatacji elementów wykorzystywanych w budownictwie i w eksploatowanych elementach taboru kolejowego. W ten układ wpisuje się też administracja państwowa wspierająca certyfikację i kontrolę jakości produktów w sektorze przemysłowym.

Wymagania jakościowe i uprawnieniowe zawężają grono dostawców zdolnych zrealizować zlecenie. Nie każdy warsztat czy zakład ma personel i dokumenty do badań czy spawania w wymaganym zakresie.

Rosnąca specjalizacja tworzy jednak nowe usługi okołoindustrialne: badania nowo wykonanych elementów, ocenę złączy spawanych oraz działania na rzecz jakości wyrobów i ich konkurencyjności na rynku międzynarodowym.

Usługi: zróżnicowana baza dostawców i zacieranie granic z przemysłem

Sektor usług obejmuje bardzo zróżnicowane podmioty. Granice między przemysłem a usługami zacierają się: część prac o charakterze przemysłowym — badanie, doradztwo techniczne, obsługę i utrzymanie — zamawia się jako usługi, a nie wewnątrz zakładu produkcyjnego.

Różnorodność dostawców usług nie oznacza jednak wysokiej jakości. Przy tej samej nazwie usługi (np. montaż, przegląd, doradztwo) kompetencje wykonawców mogą się istotnie różnić. Porównanie ofert powinno obejmować weryfikację doświadczenia, referencji, uprawnień i faktycznego zaplecza kadrowego.

Zalety i wady dostępności dostawców w sektorze usług

Zestawienie sektorów: różne uwarunkowania dostępności dostawców

Aby porównać budownictwo, przemysł i usługi, trzeba odnieść je do tych samych kryteriów: liczby i różnorodności dostawców, dostępności kadr, czasu realizacji, stabilności współpracy, wymaganych certyfikatów oraz zasięgu geograficznego.

Liczba i różnorodność dostawców: w usługach duża, bo sektor obejmuje bardzo zróżnicowane podmioty. W przemyśle grono dostawców zawężają wymagania certyfikacyjne i kwalifikacje personelu. W budownictwie dostępność zależy od segmentu — inaczej wygląda rynek materiałów, a inaczej sytuacja wśród ekip wykonawczych.

Dostępność kadr i czas realizacji: w budownictwie znaczny niedobór pracowników przekłada się na wydłużanie terminów i wzrost kosztów. W przemyśle o dostępności decyduje personel z właściwymi certyfikatami i uprawnieniami. W usługach trzeba zweryfikować kompetencje wykonawców, by ocenić realną zdolność do dotrzymania terminu.

Stabilność współpracy: w budownictwie ryzyko zakłóceń zwiększa fala postępowań upadłościowych i restrukturyzacyjnych oraz zmienna koniunktura.

Porównanie sektorów pod kątem dostępności dostawców

Jak zwiększyć dostępność dostawców w praktyce?

Planuj współpracę z wyprzedzeniem. W projektach, w których dostępność wykonawców bywa ograniczona, poszukiwania dostawcy rozpocznij odpowiednio wcześnie — zwłaszcza w przypadku ekip o wąskich specjalizacjach.

Dywersyfikuj dostawców i sprawdzaj ich kondycję. Uzależnienie realizacji od jednego wykonawcy zwiększa ryzyko przerwania prac. Miej drugiego zweryfikowanego dostawcę w odwodzie i śledź jego sytuację finansową przed podpisaniem umowy.

Inwestuj w kwalifikacje po swojej stronie i wymagaj ich od dostawców. W sektorach o wysokich wymaganiach technicznych kluczowe są certyfikacje personelu i dodatkowe kwalifikacje — dostawca bez aktualnych uprawnień nie wykona pracy w wymaganym zakresie, niezależnie od ceny. Ustal wymagane dokumenty i uprawnienia oraz weryfikuj je przed podpisaniem umowy.

Uwzględniaj lokalny zasięg i elastyczność umów. Dłuższe łańcuchy dostaw zwiększają ekspozycję na opóźnienia i wzrost kosztów. Relacje z dostawcami działającymi w regionie oraz zapisy umowne pozwalające zmienić harmonogram lub zakres przy zmiennej koniunkturze ograniczają skutki zrywów i spadków na rynku.

Wnioski: dostępność dostawców to wypadkowa sektora i przygotowania firmy

Każdy z omówionych obszarów ma inny mechanizm ograniczający dostępność dostawców: w usługach — nierówna jakość wykonawców, w przemyśle — wymagania certyfikacyjne i kwalifikacyjne, w budownictwie — cykl koniunkturalny i niedobór kadr.

Dla zamawiającego sektor wyznacza tylko ramy; o dostępności decyduje zgodność wymagań projektu z profilem konkretnego dostawcy. Zamiast szukać uniwersalnego uszeregowania branż, oceń, czy wymagania dotyczące terminu, uprawnień, jakości i elastyczności spełnią dostępni wykonawcy — i na tej podstawie planuj współpracę.